“Devil’s Advocate” (Luật sư của quỷ / Kẻ đóng vai ác) là một việc quan trọng trong xây dựng chiến lược nói chung và phát triển phần mềm nói riêng. Đặc biệt với các công ty product – việc define what to do và why to do là việc làm liên tục. Nhưng nếu chỉ bắt đầu từ pain point và copy feature không thôi sẽ tự trói mình và mãi trở thành follower.
Mình suýt chút nữa vì quá tham vọng trong việc build một sản phẩm mới mà quên đi việc ánh xạ nó vào hệ sinh thái hiện tại của doanh nghiệp, hơn nữa, nếu tư duy theo lối mòn: từ pain point → giải pháp thì chắc chắn sẽ trói chân mình vào “đời sống” của doanh nghiệp, lúc đó mình đã tự hỏi làm thế nào để bứt phá và trở thành một sản phẩm disrupt thị trường nếu mình mãi đi theo tư duy này? Và điều này xuất hiện trong mình 2 luồng suy nghĩ mâu thuẫn nhau:
1. Không phải cứ giải quyết một nhu cầu “nào đó” là làm sản phẩm mới
2. Không phải cứ đi từ pain point và song song nghĩ ra giải pháp là làm sản phẩm mới.
Đi vào từng ý một nhé.
1. Không phải cứ giải quyết một nhu cầu “nào đó” là làm sản phẩm mới.
Mình đã phân tích và xây dựng chiến lược cho nhiều case, rõ ràng là nó giải quyết 1 nhu cầu thật, nhưng thực tế thị trường đã có giải pháp thay thế giúp giải quyết core job của khách hàng. Nhưng thực tế, cần đặt ra câu hỏi: đối thủ đã làm sản phẩm chuyên dụng cho nhu cầu này, mình có làm không? Trong khi đối thủ cũng đang chật vật đại trà hóa sản phẩm đó, nhưng KH không chịu chuyển đổi, phải có 1 lý do nào đó? Thế giới rất thành công với một standalone product chuyên dụng cho nhu cầu này, nhưng mang về Việt Nam chắc chắn thất bại? Phải có 1 lý do nào đó? Phần này thì dễ rồi, chỉ cần cảnh giác một chút, câu hỏi là: bạn có nên làm sản phẩm mới ko, không phải chỉ vì thị trường có lớn không, thị trường có thể lớn, nhu cầu nhiều, nhưng đôi khi nó chỉ xử lý hoặc optimize một giải pháp vốn đã tồn tại nhưng mang một hình thái khác, nhưng rào cản chuyển đổi vì nhiều vấn đề khách quan không cho phép, thì bạn làm sản phẩm mới cũng là bốc nhầm thuốc cho nỗi đau của khách hàng.
2. Không phải cứ đi từ pain point và song song nghĩ ra giải pháp là làm sản phẩm mới.
Trong các cuộc họp báo cáo chiến lược, mình hay được hỏi vậy rốt cuộc nó giải quyết cái pain gì và sau khi có giải pháp thì pain chuyển hóa thế nào? Bắt đầu từ pain là đúng. Nhưng khoan đã, luồng “as is” và “to be” được vẽ ra, bức tranh hoàn hảo, nhưng mình đặt một câu hỏi khác: Đến khi nào mình mới trở thành một innovator hơn là một người chỉ deliver giải pháp? Nếu mình chỉ ở trong cái pain đó và thinking thôi thì liệu mình mãi sống trong đời sống của khách hàng chứ ko phải là người quan sát toàn cảnh. Liệu có cần một bước lùi lại và quan sát bức tranh lớn để xem mọi thứ đang trôi về đâu? Đâu là điều KH chưa từng nói và thậm chí họ còn không biết về một thế giới khác so với hiện tại? Mình đã từng initiate dự án từ 0 nhân sự lên 45 nhân sự và kéo được doanh thu gần trăm tỷ nhờ tư duy này, dưới đây là một số điều mình đã rút ra được:
- Không nghĩ giải pháp ở khâu khám phá nỗi đau: Nỗi đau là nỗi đau, giải pháp là giải pháp. Nếu nghĩ giải pháp (sản phẩm đó là gì) thì solution space và cả problem space đều giới hạn, chỉ single minded ở khâu này thôi, đừng nhầm lẫn và đưa giải pháp ở khâu này. Khi mình khám phá pain point, mình va phải cực kỳ nhiều câu hỏi của cả PM nhiều năm kinh nghiệm, sản phẩm này là gì? Mà không hỏi pain nào đang cần được giải quyết?
- Step back lại, nhìn toàn cảnh xem KH có đang tự bó hẹp bản thân không? Họ có thể phát biểu nỗi đau đó, và họ cũng mới chỉ nghĩ đến một viễn cảnh hạnh phúc hơn nào đó mà chưa biết rằng còn có một viễn cảnh bao la khác ngoài kia, ai là người nhìn ra điều này? Là chúng ta, những người đang xây dựng giải pháp cho họ. Functional Fixedness (Sự cố định chức năng / Bó hẹp tư duy), Đây là một thuật ngữ trong Tâm lý học nhận thức. Nó chỉ việc con người bị kẹt trong một mô thức quen thuộc và không thể nhìn thấy chức năng mới của một sự vật. Khách hàng của bạn đang bị Functional Fixedness. Họ quen với quy trình cũ, hệ thống cũ, nên nỗi đau của họ chỉ quẩn quanh ở việc “Làm sao cho quy trình cũ này bớt lỗi đi 10%”. Họ không đủ sức tưởng tượng ra một quy trình mới hoàn toàn (Paradigm Shift) giúp giảm 100% lỗi. Phải hết sức cảnh giác với điều này, đó là thực tế, nếu không, khách hàng thường dẫn dắt chúng ta đi theo Incremental Innovation (Làm cho mọi thứ tốt hơn một chút, sửa những cái sai nhỏ).
Đó là 2 luồng tư duy đã đi qua đầu mình, 1 cái là cú lừa của việc làm một cái mời, 1 cái là cú lừa của việc làm một cái nhỏ. Càng nghĩ, mình càng cảm thấy có quá nhiều thứ cần phải học và phát triển. Mình viết bài này như một lời tự nhắc: người làm sản phẩm không chỉ cần lắng nghe khách hàng, mà còn phải đủ tỉnh táo để không bị hiện trạng của khách hàng dẫn dắt hoàn toàn. Pain point là điểm bắt đầu. Nhưng để tạo ra sản phẩm có khả năng bứt phá, ta cần đi xa hơn: nhìn vào job thật sự, hệ sinh thái hiện có, rào cản chuyển đổi, và cả một tương lai mà khách hàng chưa kịp gọi tên.
#productdevelopment #productmanagement